| Kinh doanh online, livestream bán hàng và tiếp thị liên kết đang trở thành những hình thức thương mại phổ biến trên các nền tảng số. Tuy nhiên, không phải hành vi vi phạm nào cũng chỉ dừng lại ở mức xử phạt hành chính. Theo Bộ luật Hình sự, những hành vi như lừa dối khách hàng, buôn bán hàng giả, trốn thuế hay xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng đủ các điều kiện luật định. Đây là những quy định quan trọng mà người bán hàng, KOC, KOL và người làm Affiliate cần nắm rõ để hạn chế rủi ro pháp lý. |
1. Khi nào vi phạm trong kinh doanh online bị xử lý hình sự?Sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử đã tạo điều kiện cho cá nhân và doanh nghiệp tiếp cận khách hàng thông qua các nền tảng như TikTok Shop, Shopee, Facebook và nhiều kênh bán hàng trực tuyến khác. Tuy nhiên, cùng với sự mở rộng của thị trường, các hành vi gian lận thương mại, quảng cáo sai sự thật và kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc cũng trở thành những vấn đề đáng quan tâm. Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, cá nhân hoặc tổ chức có thể bị xử phạt hành chính, buộc khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xử lý hình sự không tự động áp dụng đối với mọi vi phạm. Cơ quan có thẩm quyền phải xác định hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự hay không, dựa trên các điều kiện như giá trị tài sản, số tiền thu lợi bất chính, mức độ thiệt hại, tính chất hành vi và những tình tiết liên quan. |
2. Năm hành vi trong kinh doanh online có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự2.1. Lừa dối khách hàng – Điều 198 Bộ luật Hình sựLừa dối khách hàng là hành vi sử dụng thủ đoạn gian dối trong quá trình mua bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ nhằm thu lợi bất chính. Trong môi trường thương mại điện tử, người bán có thể sử dụng nhiều hình thức để tiếp cận khách hàng như livestream giới thiệu sản phẩm, video quảng bá và các chương trình khuyến mại. Tuy nhiên, nếu sử dụng thủ đoạn gian dối trong giao dịch và đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm, người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 198 Bộ luật Hình sự, trường hợp phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, dùng thủ đoạn xảo quyệt hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên có thể bị phạt tiền từ 100 triệu đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 1 đến 5 năm. Quy định này cho thấy việc cung cấp thông tin trung thực và bảo đảm quyền lợi của người mua không chỉ là yếu tố xây dựng uy tín mà còn liên quan trực tiếp đến trách nhiệm pháp lý của người kinh doanh. 2.2. Sản xuất, buôn bán hàng giả – Điều 192 Bộ luật Hình sựHàng giả là một trong những vấn đề đáng lo ngại trong hoạt động thương mại điện tử, đặc biệt khi người tiêu dùng thường đưa ra quyết định mua hàng dựa trên hình ảnh, video giới thiệu hoặc lời tư vấn từ người bán. Theo Điều 192 Bộ luật Hình sự, hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả có thể bị xử lý hình sự khi đáp ứng các điều kiện về giá trị hàng hóa, số tiền thu lợi bất chính, thiệt hại gây ra hoặc các trường hợp khác theo quy định. Đối với những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, người phạm tội có thể đối mặt với mức phạt tù từ 7 đến 15 năm. Ngoài ra, cá nhân vi phạm còn có thể chịu hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm hành nghề hoặc tịch thu tài sản theo quy định. Đáng chú ý, Điều 192 áp dụng đối với những nhóm hàng giả thuộc phạm vi điều chỉnh của điều luật này. Một số loại hàng giả đặc thù được xử lý theo các điều luật riêng. Vì vậy, người bán hàng và Creator cần chủ động kiểm tra nguồn gốc, tính xác thực của sản phẩm trước khi đưa ra thị trường hoặc tham gia hoạt động quảng bá. 2.3. Trốn thuế – Điều 200 Bộ luật Hình sựHoạt động kinh doanh trực tuyến và tiếp thị liên kết có thể tạo ra nguồn thu nhập từ bán hàng, hoa hồng Affiliate, hợp đồng quảng cáo hoặc hợp tác với nhãn hàng. Những khoản thu nhập này có thể phát sinh nghĩa vụ kê khai và nộp thuế theo quy định pháp luật. Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự, hành vi trốn thuế có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng các điều kiện luật định. Đối với cá nhân, trường hợp số tiền trốn thuế từ 1 tỷ đồng trở lên có thể bị phạt tiền từ 1,5 tỷ đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 2 đến 7 năm. Điều này cho thấy việc quản lý doanh thu, kê khai và thực hiện nghĩa vụ thuế là nội dung quan trọng đối với người kinh doanh online, bao gồm cả những cá nhân có thu nhập từ hoạt động tiếp thị liên kết. 2.4. Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp – Điều 226 Bộ luật Hình sựViệc kinh doanh những sản phẩm giả mạo nhãn hiệu hoặc sử dụng trái phép các dấu hiệu thương mại được bảo hộ có thể dẫn đến hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Theo Điều 226 Bộ luật Hình sự, hành vi cố ý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam có thể bị xử lý hình sự khi đáp ứng các điều kiện về quy mô thương mại, giá trị hàng hóa, số tiền thu lợi bất chính hoặc thiệt hại gây ra. Đối với cá nhân, mức hình phạt có thể lên đến 3 năm tù. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt tiền theo khung hình phạt chính có thể lên đến 5 tỷ đồng, tùy từng trường hợp vi phạm. Trong lĩnh vực thương mại điện tử, người bán cần đặc biệt chú ý đến những sản phẩm sử dụng nhãn hiệu nổi tiếng nhưng không có căn cứ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Việc quảng bá hoặc phân phối các sản phẩm này có thể tạo ra rủi ro pháp lý nếu có hành vi vi phạm theo quy định. 2.5. Lừa đảo chiếm đoạt tài sản – Điều 174 Bộ luật Hình sựLừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi sử dụng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác. Đây là một trong những hành vi có thể xuất hiện trong các giao dịch mua bán trực tuyến. Một trường hợp đáng chú ý là vụ việc liên quan đến tài khoản TikTok "Hồng Mê Muội". Tháng 3/2026, cơ quan công an đã khởi tố bị can để điều tra về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản liên quan đến hoạt động livestream bán cây cảnh trên mạng xã hội. Theo thông tin điều tra ban đầu, người bán đã giới thiệu cây hồng muội và yêu cầu khách hàng chuyển tiền trước, nhưng giao loại cây khác không đúng như quảng cáo. Vụ việc là lời cảnh báo về những rủi ro khi lợi dụng lòng tin của người tiêu dùng để thực hiện hành vi gian dối trong giao dịch trực tuyến. Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự, tùy thuộc vào giá trị tài sản bị chiếm đoạt và các tình tiết của vụ việc, người thực hiện hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm có thể phải chịu những mức hình phạt khác nhau. |
3. KOC, KOL và người làm Affiliate cần lưu ý gì để hạn chế rủi ro pháp lý?Các quy định về xử lý hình sự cho thấy trách nhiệm pháp lý trong môi trường thương mại điện tử không chỉ liên quan đến doanh nghiệp hay chủ cửa hàng mà còn có thể phát sinh đối với những cá nhân trực tiếp tham gia các hành vi vi phạm. Đối với KOC, KOL và người làm Affiliate, việc lựa chọn sản phẩm để quảng bá cần được thực hiện cẩn thận. Creator nên ưu tiên hợp tác với những nhãn hàng có thông tin rõ ràng, nguồn gốc hàng hóa minh bạch và cung cấp đầy đủ hồ sơ cần thiết theo quy định. Trong quá trình sản xuất nội dung, Creator cần bảo đảm thông tin giới thiệu sản phẩm chính xác, tránh những lời khẳng định không có căn cứ hoặc các hình thức quảng bá gây nhầm lẫn cho khách hàng. Bên cạnh đó, người tham gia hoạt động kinh doanh và tiếp thị liên kết cần tìm hiểu nghĩa vụ thuế đối với nguồn thu nhập của mình, đồng thời tuân thủ các quy định về quảng cáo, thương mại điện tử và sở hữu trí tuệ. Đặc biệt, cần hiểu rằng không phải mọi trường hợp quảng cáo sai hoặc giới thiệu sản phẩm vi phạm đều tự động cấu thành tội phạm. Trách nhiệm pháp lý cụ thể phụ thuộc vào vai trò, hành vi thực tế và các yếu tố được cơ quan có thẩm quyền xác định. |
4. Kết luậnHoạt động kinh doanh online và tiếp thị liên kết mang đến nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng đi kèm những trách nhiệm pháp lý nhất định. Các hành vi như lừa dối khách hàng, sản xuất hoặc buôn bán hàng giả, trốn thuế, xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp và lừa đảo chiếm đoạt tài sản đều có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng khi đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Đối với KOC, KOL và người làm Affiliate, việc hiểu đúng các quy định pháp luật là nền tảng quan trọng để xây dựng hoạt động kinh doanh và quảng bá sản phẩm minh bạch, chuyên nghiệp. DECOM MCN đồng hành cùng cộng đồng Creator trong việc cập nhật kiến thức Affiliate, chính sách nền tảng và phát triển kỹ năng sáng tạo nội dung. Hãy theo dõi DECOM MCN để không bỏ lỡ những thông tin hữu ích giúp bạn phát triển hoạt động Affiliate an toàn và bền vững. |